الف تا ی بیماری هاس

 سلیاک (Celiac disease)

تعریف

بیماری سلیاک یک نارسایی گوارشی است  بدین صورت که  با مصرف پروتئین گلوتن حساسیت هایی در فرد مبتلا به سلیاک ایجاد می شود؛ گلوتن پروتئینی است که در نان، پاستا، کلوچه ها و شیرینی ها، پیتزا و بسیاری غذاهای حاوی گندم، جو و چاودار یافت میشود.

چنانچه مبتلا به بیماری سلیاک باشید و غذاهای حاوی گلوتن بخورید واکنش های ایمنی در روده باریک منجر به آسیب به سطح روده باریک شما شده و توانایی روده را در جذب بسیاری از مواد مغذی کاهش می دهد. نهایتا کاهش جذب مواد مغذی (سوء جذب) که با بیماری سلیاک ایجاد می شود منجر به کمبود ویتامین ها در بدن شده و در نتیجه بسیاری از ارگان های بدن مانند مغز، سیستم اعصاب محیطی، استخوان ها و کبد از تغذیه با مواد مغذی و ضروری محروم میشوند. چنین شرایطی می تواند منتهی به ظهور دیگر بیماری ها و نیز تاخیردر رشد کودکان شود.

هیچ درمانی برای مداوای بیماری سلیاک وجود ندارد . ولیکن فرد مبتلا می تواند بیماری سلیاک را به طور موثری از طریق تغییرات رژیم غذایی مدیریت کند.


نشانه ها

علائم و نشانه های خاصی برای بیماری سلیاک وجود ندارد. بیشتر افراد مبتلا به این بیماری شکایت های متداولی دارند که عبارتند از:

  • اسهال های متناوب
  • درد شکمی
  • نفخ شکمی

گاهی اوقات افراد مبتلا به بیماری سلیاک هیچ نوع علائم گوارشی ندارند. همچنین علائم بیماری سلیاک می تواند مشابه شرایط دیگری مانند سندرم روده تحریک پذیر، زخم معده، بیماری کرون، عفونت های انگلی، کم خونی، ناراحتی های پوستی و یا نارسایی های عصبی باشد.
همچنین گاهی بیماری سلیاک خود را از روشهای مبهم و نا محسوسی به شرح زیر نمایان می سازد:

  • تحریک پذیری یا افسردگی
  • کم خونی
  • ناراحتی معده
  • درد مفصلی
  • کرامپ های ماهیچه ای
  • جوش های پوستی
  • زخم های دهانی
  • بیماریهای استخوانی و دندانی (مانند استئوپروز یا پوکی استخوان)
  • نوروپاتی در پاها

برخی از نشانه های سوء تغذیه که از بیماری سلیاک منتج می شوند عبارتند از:

  • کاهش وزن
  • اسهال
  • کرامپها (گرفتگی های) شکمی، ایجاد نفخ یا گاز
  • ضعف عمومی و خستگی
  • مدفوع کم رنگ خاکستری که می تواند روغنی یا چرب و بدبو بوده و با کف همراه باشد.
  • پوکی استخوان
  • کم خونی
  • تاخیر و اختلال رشد و در نتیجه کوتاهی قد (در کودکان)

دیگر شرایط مرتبط با مصرف گلوتن:
هرپس یا تبخال پوستی یک بیماری پوستی همراه با خارش و تاول است که در نتیجه عدم تحمل گلوتن ایجاد میگردد. معمولاً بثورات جلدی آن در ناحیه آرنج، زانو، کفل و یا سرین ها ایجاد می گردند. هرپس پوستی نیز می تواند منجر به آسیب های معنا دار روده ای مشابه با آسیب های ناشی از بیماری سلیاک شود. به هرجهت این احتمال نیز وجود دارد که این بیماری پوستی علائم گوارشی قابل توجهی را ایجاد نکند. این بیماری با یک رژیم غذایی عاری از گلوتن قابل درمان است و از دارودرمانی نیز برای کنترل بثورات جلدی آن استفاده می شود.


چه اقداماتی میتوانید انجام دهید؟

از آنجا که معمولاً مدت زمان  ملاقات با پزشک کوتاه است و زمینه های زیادی برای صحبت وجود دارند، ایده خوبی است که از قبل برای این جلسه آماده شده و بدانید چه انتظاری از پزشک خود باید داشته باشید.
پیش از جلسه ملاقات از محدودیت های لازم مطلع شوید و زمانیکه برای گرفتن  وقت ملاقات اقدام می کنید در رابطه با هر نوع اقدام و آمادگی قبلی از جمله  تست ها وآزمایشات مربوطه سئوال نمایید. یکی از کارهایی که نباید انجام دهید محدود کردن برنامه غذایی تان است . چنانچه خوردن برخی از غذاهای حاوی گلوتن را پیش از تست سلیاک حذف کنید، نتایج تست را تغییر خواهید داد.

  • هر نوع نشانه  و علامتی را که تجربه می کنید یادداشت نمایید. از جمله هر نشانه ای که حتی به نظرتان غیر مرتبط با علت ملاقات با پزشک است.
  • اطلاعات شخصی و کلیدی مربوط به خود را یادداشت نمایید . از جمله هر نوع استرس شدید و یا هر نوع تغییرات اخیر در سبک زندگی تان.
  • لیستی از تمام داروهای دریافتی خود تهیه کنید . مکمل های ویتامینی و مواد معدنی دریافتی خود را نیز در این لیست وارد کنید.
  • تمامی سئوالات خود را برای پرسیدن از پزشک یادداشت نمایید.

زمان جلسه ویزیت پزشک محدود است بنابراین تهیه لیست سئوالات به شما و پزشک امکان بیشترین بهره بری از زمان را خواهد داد. سئوالات خود را به ترتیب اهمیت لیست کرده تا در صورت اتمام زمان جلسه حداقل پاسخ مهمترین آنها را گرفته باشید. در رابطه با بیماری سلیاک اساسی ترین سئوالاتی که از پزشک خود می توانید بپرسید عبارتند از:

  • اصلی ترین علت علائم بیماری من چیست؟
  • آیا دلایل دیگری نیز مسبب علائم بیماری ام می گردند؟
  • انجام چه نوع تست ها و آزمایشاتی در این شرایط مورد نیاز است؟ آیا آمادگی خاصی برای انجام این تست ها مورد نیاز است؟
  • آیا انجام آزمایشات خونی کافی است یا انجام اندوسکوپی نیز مورد نیاز است؟
  • بیماری ام تحت عنوان چه نوع شرایطی در نظر گرفته می شود؟ شرایط حاد یا مزمن؟
  • درمان این بیماری چگونه است؟
  • روش های درمانی دیگری نیز امکان پذیر هستند؟
  • چگونه متوجه شوم کدام مواد غذایی حاوی گلوتن هستند؟ آیا بایستی به یک متخصص تغذیه مراجعه کنم؟
  • کدام مواد غذایی را می توانم مصرف کنم؟
  • آیا بروشور، پمفلت و یا جزوه  مکتوبی در رابطه با این بیماری موجود است که بتوانم با خود به منزل برده و مطالعه کنم ؟ چه وب سایتی را برای یادگیری بیشتر در مورد این بیماری پیشنهاد می کنید؟
  • چنانچه من مبتلا به بیماری سلیاک باشم، آیا برای تشخیص دیگر بیماری ها مانند دیابت، مشکلات تیروئیدی و یا کولیت  نیز  آزمایشی را تجویز  می کنید؟

علاوه بر سئوالاتی که یادداشت کرده اید در پرسیدن هر سئوالی که در حین جلسه ویزیت به ذهنتان خطور می کند تردید نکنید.

آنچه باید از پزشک انتظار داشت
پزشک سئوالاتی را از شما خواهد پرسید. آمادگی برای پاسخ گویی به آنها به شما این امکان را می دهد که زمان جلسه برای زمینه های دیگری که ترجیح می دهید ذخیره شود. پزشک سئوالات زیر را از شما خواهد پرسید:

  • اولین بار چه زمانی چنین علائمی را تجربه کردید؟
  • علائم تان ادامه دار هستند و یا مقطعی هستند؟
  • علائم شما از چه شدتی برخوردارند؟
  • چه چیزی علائم شما را بهبود می بخشد؟ آیا اجتناب از برخی غذاها شرایط شما را بهتر می سازد؟
  • چه چیزی علائم شما را تشدید می سازد؟ آیا خوردن برخی از غذاها شرایط شما را بدتر می کند؟
  • آیا فردی از اعضای خانواده شما مبتلا به دیابت است؟
  • آیا شما سابقه ابتلا به بیماری خود ایمنی را دارید؟
  • آیا فردی از اعضای خانواده شما سابقه ابتلا به بیماری خود ایمنی را دارد؟
  • آیا تاکنون سابق جراحی در ناحیه شکمی را داشته اید؟
  • آیا تاکنون سابقه ابتلا به بیماری پانکراس را داشته اید؟
  • آیا تاکنون بثورات جلدی شدید همراه با خارش را در کنار دیگرعلائم تجربه کرده اید؟
  • آیا تاکنون به شما گفته اند کم خونی دارید و برای شما مکمل آهن تجویز کرده اند؟

آزمایش های تشخیصی

  • تشخیص بیماری سلیاک در ایالات متحده نسبت به گذشته شیوع بیشتری یافته است. قسمتی از دلیل عدم تشخیص صحیح بیماری سلیاک به دلیل شباهت این نارسایی با بسیاری شرایط و نارسایی های دیگر منتهی به سوءجذب است. به علاوه آزمایش خون امکان تشخیص بیماری سلیاک را در افراد با علائم بسیار خفیف، فراهم نمی سازد.
  • افراد دچار بیماری سلیاک سطوح برخی از آنتی بادی های خاص در آنها بیشتر از حد نرمال است (آنتی گلیادین، آنتی اندمایسیوم و آنتی ترنس گلوتامیناز بافتی). آنتی بادی ها پروتئین های خاصی در سیستم ایمنی شما هستند و عملکرد آنها در جهت حذف مواد بیگانه در بدن شما می باشد. در افراد مبتلا به بیماری سلیاک، سیستم ایمنی آنها گلوتن را به عنوان یک ماده بیگانه شناسایی کرده و سطوح افزایش یافته آنتی بادی ها را برای رهایی از گلوتن تولید می کند.
  • امروزه آزمایش خون سطوح بالای این آنتی بادی ها را نشان می دهد و لذا در تشخیص اولیه افراد مشکوک به بیماری سلیاک از آزمایش خون استفاده می شود. در ادامه به منظور تایید تشخیص، پزشکتان نیاز به بررسی میکروسکوپی قسمت کوچکی از بافت روده ای شما دارد تا بتواند آسیب وارده به ویلی (پرزهای روده ای) را مورد بررسی قرار دهد. بدین منظور یک لوله نازک و انعطاف پذیر به نام اندوسکوپ را از راه دهان ،مری، و معده وارد روده کوچک می کند تا بتواند نمونه برداری از بافت روده ای داشته باشد.
  • امتحان کردن اثر رژیم غذایی فاقد گلوتن در بهبود علائم بیماری نیز می تواند در تایید تشخیص به کار رود  ولیکن نکته مهم این است که چنین رژیم غذایی را نباید قبل از ارزیابی های بالینی شروع نمود چرا که در صورت شروع نمودن رژیم غذایی فاقد گلوتن پیش از اجرای ارزیابی ها، نتایج تست خون و بیوپسی تغییر کرده و  نتایج به صورت کاذب نرمال نشان داده می شوند.

درمان دارویی

بیماری سلیاک درمانی ندارد ولیکن شما می توانید از طریق رژیم غذایی به طور موثر بیماری خود را کنترل نمایید.
زمانیکه گلوتن از رژیم غذایی شما حذف می شود، معمولاً در طول چندین هفته، التهاب روده کوچک شروع به فروکش خواهد کرد و تنها بعد از چند روز وضعیت شما بهبود خواهد یافت. چنانچه کمبودهای تغذیه ای شما شدید باشد متخصص تغذیه برای شما مکمل های ویتامینی و مواد معدنی را تجویز خواهد کرد تا چنین کمبودهایی جبران شوند. درمان کامل و رشد دوباره ویلی (پرزهای روده ای) در افراد جوان چندین ماه و در افراد مسن تر 2 تا 3 سال به طول می انجامد.


اصلاح شیوه زندگی

پیگیری یک رژیم غذایی فاقد گلوتن می تواند شما را خسته و عصبانی کند. ولیکن با گذشت زمان با تمرین و به کار بردن کمی خلاقیت متوجه خواهید شد که همچنان غذاهای بسیار زیادی برای خوردن و لذت بردن وجود دارند. در ادامه توصیه هایی کمک کننده در مسیر رعایت یک رژیم غذایی سالم و موثر را بیان می داریم:

  • برچسب محصولات غذایی را بخوانید برچسبهای غذایی شاه راه رسیدن شما به سلامتی هستند: قبل از خرید هر نوع محصولات غذایی برچسب آنها را بخوانید. این احتمال وجود دارد که برخی اقلام غذایی که به نظر بی اشکال می رسند، مانند برنج و غلات ذرت، حاوی گلوتن باشند. به علاوه یک سازنده محصولات غذایی می تواند در هر زمانی ترکیبات اولیه محصول خود را تغییر دهد. محصولی که زمانی فاقد گلوتن بوده می تواند پس از مدتی دیگر چنین ویژگی ای را نداشته باشد. لذا هر زمان که به خرید می روید در صورت خواندن برچسب محصول غذایی از دارا بودن این ویژگی مطلع خواهید شد.
  • در صورت لزوم با سازندگان محصولات غذایی تماس بگیرید: چنانچه با خواندن برچسب محصول غذایی متوجه محتوای گلوتن آن نمی شوید ، آن را مصرف نکنید مگر اینکه بررسی های لازم را از طریق سازنده آن محصول به دست آورده باشید. برخی از مراکز حمایت کننده از بیماران مبتلا به سلیاک، غرفه ای را به منظور راهنمایی افراد در فروشگاه ها تعبیه کرده اند که در این صورت در وقت شما صرفه جویی خواهد شد. در صورت نبود چنین امکاناتی با سازنده محصولات غذایی تماس بگیرید.
  • از غذا خوردن بیرون از منزل هراس نداشته باشید: با وجود اینکه تهیه غذا توسط خود فرد راحت ترین راه کنترل و رعایت رژیم غذایی است ولیکن به معنای عدم امکان غذا خوردن بیرون از منزل نیست. برای لذت بردن از یک شام بیرون از منزل توصیه های زیر را به یاد آورده و دنبال نمایید:
    • مکان هایی را انتخاب کنید که اختصاص به نوع غذایی خاص شما دارند. در برخی نقاط شهر چنین رستوران هایی با تعداد محدود وجود دارد .در صورت نبود چنین امکاناتی، می توانید با رستوران تماس گرفته و دررابطه با لیست غذاهای رستوران سئوال کرده و محدودیت غذایی خود را مطرح نمایید.
    • مشتری ثابت یک رستوران مطمئن و شناخته شده باشید. هر بار به همان رستوران قبلی مراجعه کنید بنابراین با منوهای غذایی آن آشنا خواهید شد و پرسنل رستوران نیز به نیاز های غذایی شما آگاهی پیدا می کنند.
    • ایده های خود را در این زمینه افزایش داده و آنها را با دیگران در میان بگذارید. از طریق مشاوره با مراکز درمانی و انجمن های درمانی در رابطه با نام رستوران هایی که غذاهای فاقد گلوتن را سرو می کنند و این نوع غذاها را به منوی خود اضافه کرده اند، مطلع شوید. چنانچه تعداد کافی از افراد حساس به گلوتن در شهر شما وجود داشته باشد، صاحبان رستوران تلاش خواهند کرد تا نیازهای این دسته از افراد را نیز به شکل رضایت بخشی مرتفع سازند.
    • ملاحظات مشابه را در منزل نیز دنبال نمایید. مواد غذایی تازه و فرایند نشده را انتخاب کنید و از تمام مواد غذایی سوخاری شده و دارای خمیر و سس اجتناب نموده و غذاهایی را که مواد تشکیل دهنده آنها شک برانگیز هستند را  مصرف نکنید.

نکات تغذیه ای
اجتناب از گلوتن ضروری است. به منظور کنترل بیماری و پیشگیری از عوارض آن اجتناب از تمامی غذاهای حاوی گلوتن ضروری خواهد بود. تنها مقدار جزئی از گلوتن کافی است تا بتواند منجر به ظهور علائم و عوارض بیماری شود –اجتناب غذایی به معنی اجتناب از تمامی غذاهای حاوی گندم، جو و چاودار و آرد آنهاست. (شامل آرد گندم سبوس دار، نشاسته، سمولینا، انواع نان های معمولی، نان خشک، بیسکویت، فرنی با آردهای ذکر شده، نان فطیر، باگت، رشته فرنگی و ماکارونی).

ذرت، تاپیوکا (که از ریشه گیاه کاساوا می گیرند) و گندم سیاه فاقد گلوتن هستند ولیکن این امکان وجود دارد که در حین برداشت و فرایند شدن با دیگر دانه ها آلوده شوند ؛ بنابراین مطمئن شوید که روی برچسب چنین محصولاتی جمله “بدون گلوتن” نوشته شده باشد و با با فرایندهای عاری از گلوتن تهیه شده باشند. آلودگی محصولات فاقد گلوتن در زمان استفاده از وسایل آشپزخانه و با ظروف نشسته آغشته به گلوتن نیز می تواند اتفاق بیافتد .مصرف جودوسر در بیشتر افراد مبتلا به بیماری سلیاک بی ضرر است ولیکن از آنجائیکه غالبا ًمحصولات جو دوسر آلوده به گندم هستند، بهتر است که ترجیحاً از مصرف جو دو سر نیز اجتناب نمایید.
این سئوال که آیا افراد مبتلا به بیماری سلیاک می توانند از محصولات تهیه شده با جو دو سر خالص استفاده کننده، همچنان مورد بحث و گفتگو است و جواب قطعی برای آن وجود ندارد. تعیین تفاوت های شیمیایی بین گندم و جودوسر و نیز تعیین دقیق اجزای موثر در پاسخ ایمنی به این دو ماده بسیار مشکل بوده و پاسخ به سئوال فوق الذکر را مشکل کرده است.

پزشک شما را به یک متخصص تغذیه یا رژیم شناس ارجاع خواهد داد تا در تنظیم یک رژیم غذایی عاری از گلوتن به شما کمک نماید. مواد غذایی بسیاری در این نوع رژیم آزاد بوده و شما مجاز به مصرف آنها هستید که عبارتند از:

  1. گوشت قرمز تازه، ماهی و ماکیان (در صورتیکه که کنسروی و فراینده شده نباشند و با آرد سوخاری نیز تهیه نشده باشند)
  2. اغلب محصولات لبنی
  3. میوه ها
  4. سبزیجات
  5. برنج
  6. سیب زمینی
  7. آرد های فاقد گلوتن (آرد برنج، سویا، ذرت، سیب زمینی)

اغلب غذاهای تهیه شده از دانه های غلات حاوی گلوتن هستند. از مصرف چنین غذاهایی اجتناب نمایید مگر اینکه دارای برچسب “فاقد گلوتن” در روی بسته بندی خود باشند و یا از ذرت، برنج، سویا و دیگر دانه های فاقد گلوتن تهیه شده باشند:

  1. نان ها
  2. برشتوک
  3. کراکر
  4. پاستا
  5. کلوچه وشیرینی
  6. کیک و پای
  7. سس ها

بسیاری از ترکیبات تشکیل دهنده غذاهای دیگر حاوی گلوتن می باشند. گلوتن در برخی طعم دهنده های غذایی مانند طعم دهنده آبجو، نشاسته تصفیه شده و… استفاده می شود. جالب است بدانید که یکی دیگر از منابع گلوتن داروها و مکمل های ویتامینی هستند که از گلوتن به عنوان یک عامل اتصال دهنده استفاده می کنند. همچنین لوازم آرایشی (مانند رژلب)، تمبر پستی و مواد غذایی فاقد گلوتن ولی آلوده به گلوتن از طریق دیگر مواد، حاوی پروتئین گلوتن هستند. این آلودگی در هر جایی مانند تخته خرد کن، دیواره ماکروویو و… می تواند ایجاد شود. بنابراین از ابزار جداگانه (حتی چاقو جهت بریدن نان و نمکدان و دیگر ظروف نگهدارنده ادویه جات و…) استفاده کنید.

دسترسی به محصولات فاقد گلوتن:
خوشبختانه برای بیماران علاقه مند به نان و پاستا، تعداد روبه افزایشی از محصولات فاقد گلوتن در بازار موجود می باشد. چنانچه قادر به تهیه آنها از نانوایی و یا سوپرمارکت محل زندگی خود نشده اید ،می توانید چگونگی دسترسی به آنها را از طریق اینترنت و یا مراکز حمایت کننده بیماران مبتلا به  سلیاک مورد بررسی قرار دهید. در حقیقت، برای بسیاری از غذاهای حاوی گلوتن، جانشین های فاقد گلوتن وجود دارند.
تشخیص مواد غذایی فاقد گلوتن کار سختی است. از آنجاییکه یک رژیم غذایی عاری از گلوتن به پیگیری دقیقی نیاز دارد، راهنمایی و مشاوره با یک متخصص تغذیه در تنظیم چنین رژیمی، ضروری به نظر می رسد.  رژیم شناس شما را جهت چگونگی دریافت مغذی مورد نیاز بدنتان راهنمایی خواهد نمود و جانشین ها ی فاقد گلوتن را نیز به شما معرفی خواهد کرد. همچنین به شما در تعیین میزان نیاز به مکملهای ویتامین- مینرال و مکمل کلسیمی کمک خواهد کرد. ویزیت های پیوسته در طول سالها، اطلاعات شما را در رابطه با محصولات جدید فاقد گلوتن به روز خواهد کرد و پاسخ سئوالات خود را نیز خواهید گرفت.

زمانیکه گلوتن مصرف شود:
چنانچه به صورت تصادفی از غذا یا محصول حاوی گلوتن استفاده نمایید، درد شکمی و اسهال را تجربه خواهید کرد. برخی افراد مبتلا نیز گاهی هیچ نوع مشکل و نشانه ای را بعد از خوردن گلوتن تجربه نمی کنند ولیکن این به معنای آسیب ندیدن آنها نیست چرا که حتی مقدار بسیار جزئی از گلوتن در برنامه غذایی شما آسیب رسان خواهد بود حتی اگر علائم یا نشانه ای را ایجاد نکند.
اکثر افراد مبتلا به بیماری سلیاک بعد از رعایت رژیم غذایی مناسب، بهبودی کامل را به دست می آورند. ولی افرادی که دچار آسیب های شدید روده باریک هستند به ندرت با رژیم غذایی فاقد گلوتن بهبود می یابند. در این حالت که رژیم غذایی موثر واقع نمی شود از درمان دارویی در جهت کنترل و درمان التهاب روده ای ناشی از سوء جذب استفاده می شود.
از آنجایی که بیماری سلیاک می تواند به عوارض بسیار زیادی منتهی شود، افرادی که به تغییرات رژیمی پاسخ نمی دهند به ارزیابی های مکرر برای کنترل وضعیت سلامتی خود نیاز خواهند داشت.


درمان

زندگی با بیماری سلیاک آسان نیست. هر روز می تواند به یک روز سخت و طاقت فرسا تبدیل شود ولیکن با گذشت زمان و با اجرای تمرینات لازم، کنترل بیماری برایتان به یک عادت و روال معمول روزانه تبدیل خواهد شد. در طول این مدت پیشنهادات زیر می توانند در کنترل راحت تر بیماری کمک کننده باشند:

  • در رابطه با بیماری سلیاک اطلاعات جمع آوری کنید. با پزشک خود گفتگو کنید، در اینترنت جستجو کنید و کتابها و پمفلت های آموزشی این بیماری را مطالعه کنید. کتاب آشپزی مخصوص تهیه غذاهای خاص رژیم غذایی فاقد گلوتن خریداری کنید. مطلع بودن از شرایطتان به شما کمک می کند که به طرزی موثرتر از عهده کنترل و مدیریت آن برآیید.
  • افراد دیگرمبتلا به بیماری سلیاک و یا کودکان مبتلا به این بیماری را پیدا کنید. صحبت با افرادی که مانند شما تجربه یکسانی از این بیماری دارند، مایه تسلی و در عین حال آموزنده و مفید خواهد بود. پزشکتان می تواند شما را به مراکز حمایت از بیماران مبتلا به سلیاک ارجاع دهد و یا خودتان می توانید از طریق اینترنت با این گروه ها و مراکز حمایت کننده ارتباط برقرار کنید.
  • در رابطه با راهنمایی گرفتن تردید نداشته باشید. چنانچه تنظیم یک لیست غذایی مناسب برایتان مشکل و پیچیده است، با یک رژیم شناس مشورت کنید. یک رژیم شناس جوانب مختلف تغذیه ای را می داند و به شما خواهد گفت چه غذاهایی برای شما مجاز و یا غیر مجاز هستند. همچنین راهکارهای خلاقانه ای برای مصرف غذاهای مورد علاقه تان ارائه خواهد داد.

مدیریت

دکتر نیک پژوه متخصص طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا

اپلیکیشن پزشکی سلامت: دکتر نیک

برای نصب آسان در اندروید و آیفون کلیک کنید