بیماریهای گوارش و کبد

سنگ های صفراوی

سنگهاي صفراوي چگونه تشكيل مي‏شوند؟
كيسه صفرا، صفرا را ذخيره مي‏كند (مايعي كه توسط كبد ساخته مي‏شود). مجاري صفراوي، صفرا را به روده كوچك حمل مي‏كنند، جايي كه صفرا كمك به هضم چربيها مي‏كند. اگر مواد شيميايي كه صفرا را مي‏سازند نامتعادل شوند، سنگهاي صفراوي مي‏توانند شكل بگيرند. وقتي سنگها در كيسه صفرا بمانند ممكن است شخص، علامتدار شود يا بي‏علامت بماند. اگر سنگها به طرف خارج كيسه صفرا حركت كنند معمولاً باعث درد يا عفونت مي‏شوند.

چه كسي دچار سنگ هاي صفراوي مي‏شود؟
هركسي مي‏تواند سنگ صفراوي داشته باشد. اما در بعضي افراد احتمال ابتلاء بيشتر است، كه شامل افراد زير مي‏شوند:

  • خانمها بخصوص آنهايي كه حامله شده ‏اند و خانمهاي چند زا كه زايمان هاي مكرر داشته ‏اند.
  • فاميل درجه اول مبتلايان به سنگهاي صفراوي
  • افرادي كه اضافه وزن دارند. (افراد چاق)
  • افرادي كه اضافه وزن خود را سريع كم مي‏كنند.
  • خانمهايي كه قرص ضد حاملگي استروژن دار مصرف يا درمان هورموني جانشيني دريافت مي‏كنند.
  • افراديكه از مواد با كالري زياد خصوصاً چربي استفاده مي‏كنند و يا چربي از نوع تري‏گلسريد در آنها افزايش پيدا كرده است.
  • افراد مسن
  • افراد خانه‏نشين (بي‏حركت)
  • مصرف كنندگان بعضي داروها مثل كلوفيبرات و بعضي آنتي بيوتيكها مثل سفترياكسون
  • مبتلايان به بيماريهاي كبدي
  • مبتلايان به مرض قند
  • استعمال دخانيات خطر ابتلا به سنگ صفراوي را بيشتر مي‏كند.

شكايات شايع
علائم سنگهاي صفراوي از بي علامتي تا يك درد ناتوان كننده تغيير مي‏كند.
علائم شامل موارد زير مي‏باشد:

  • درد خفيف تا شديد در بالاي شكم
  • درد معمولاً شديد و طولاني بوده و اغلب براي تسكين آن نياز به تزريق مسكن وجود دارد.
  • تب و لرز، تهوع و يا استفراغ
  • دردهاي شديد بالاي شكم كه انتشار به پشت داشته و بمدت بيش از سي دقيقه طول مي‏كشند و اغلب براي تسكين نياز به تزريق مسكن دارند معمولاً در اثر جابجايي سنگهاي صفراوي ايجاد مي‏شوند و در اين موارد بايد احتمال سنگهاي صفراوي مطرح و در صورت وجود درمان شوند.
  • يرقان (مشكل كبدي كه پوست را زرد مي‏كند)
  • دردهاي ناشي از سوء هاضمه يا زخم‏هاي معده و اثني عشر را نبايد با درد ناشي از سنگ صفراوي اشتباه كرد. اين دردها خفيف‏تر بوده و با غذا رابطه داشته و معمولاً به آنتي‏اسيد پاسخ مي‏دهند.
  • در موارد بسياري سنگ صفراوي علامتي ايجاد نمي‏كند و بطور اتفاقي در سونوگرافي يافت مي‏شود. در اين موارد سنگ خطري براي بيمار نداشته و نياز به درمان خاصي ندارد.

ارزيابي شما
سنگ صفراوي ممكن است در رايوگرافي با اشعه ايكس كه براي منظور ديگري انجام شده كشف شود يا اينكه علائم شما، پزشكتان را مشكوك به وجود سنگ صفراوي كند. پزشك ممكن است اين سؤالات را از شما بكند:
◄آيا علائم با خواب، گرسنگي و غذا خوردن ارتباط دارند؟
◄آيا دچار خارش ويرقان بصورت گذرا شده‏ايد؟
◄انتشار درد شكم به كدام ناحيه بدن است؟
◄علائم چگونه شروع شده است؟
◄مدت شروع علائم بيماري؟
◄سابقه بيماري قبلي؟

درمان 
در طي دوره حاد، ابتدا درمان غير جراحي به كار برده مي شود و در صورتي كه موفقيت آميز نباشد از درمانهاي ديگر جراحي استفاده مي شود. براي كاهش مشكلات و درد به بيمار توصيه مي شود كه از رژيم غذايي مايعات با حجم و چربي كم استفاده نمايد با اين روش مواد محرك در كيسه صفرا كاهش و درد، تهوع و استفراغ تخفيف مي يابد. در صورت بروز استفراغهاي شديد و مكرر ممكن است از لوله بيني – معده استفاده شود.
درمان جراحي: درمان سنگ كيسه صفرا در صورت علامت دار بودن جراحي است كه به دو روش جراحي باز و جراحي با روش لاپاراسكوپي انجام مي گردد. در اين عمل جراحي لازم است كيسه صفرا بطور كامل خارج شود.
مراقبت هاي قبل از عمل جراحي:
براي پيشگيري از مشكلات لازم است بدانیدهرچه زودتر با کمک پرستار از تخت خارج شوید و فعالیت خود را از سر گیرید کمتر دچار مشکل خواهید شد.
انجام تمرينات تنفسي عميق ، سرفه كردن به تخليه ترشحات ریه کمک می کند .
اقدام هاي پس از جراحي:
براي مدتي بعد از جراحي (24-8 ساعت) بيمار ناشتا خواهد بوداگرضرورت داشته باشد لوله بيني و معدي گذاشته مي شود و پس از شنيده شدن صداي روده ها لوله خارج مي شود. به تدريج بيمار از حالت ناشتا خارج شده ، ابتدا از مايعات و سپس رژيم غذايي نرم و كم چرب استفاده مي شود ، در صورت درد براي بيمار از مسكن تزريقي استفاده مي شود.
بيمار بايد مرتب سرفه كرده نفس هاي عميق بكشد و ترشحات ریه را تخليه كند. بيمار هر چه زودتر از تخت پائين آمده و راه برود. در صورت داشتن درن يا لوله كه توسط جراح هنگام عمل جراحی گذاشته شده است از آن مواظبت بعمل آيد و به دستورات پزشك توجه شود.

بيمار عزيز: اگر بعد از جراحي هنوز دچار ترش كردن و يا درد خفيف به دنبال خوردن غذا هستيد با پزشك معالج مشورت كنيد. ممكن است علل ديگري مثل زخم گوارشي يا برگشت مواد غذايي از معده به مري و… مطرح باشد.

بيمار عزيز پس از ترخيص و اقامت در منزل نكات زير را حتماً رعایت کنید:

  • مصرف مسكن با تجويز و صلاحديد پزشك معالج.
  • رژيم غذايي نرم و كم چربي و در صورت تحمل رژيم معمولي و كم چربي از مصرف غذاهاي حاوي كلسترل مثل: شير، بستني، كره، خامه، پنير و مواد غذايي سرخ شده، نان شيريني ، شكلات و زرده تخم مرغ و سبزيجات مثل: كلم، پياز، گل كلم، تربچه، باقلا و لوبيا و خيار براي مدتي با نظر پزشك معالج پرهيز گردد.
  • اگر محل عمل جراحي دچار عفونت، قرمزي ناحيه، تورم، گرمي، حساسيت شكم، درد و خروج ترشحات چركي شد. حتماً به پزشك مراجعه نمائيد.
  • درصورت سفيد شدن مدفوع يا خارش با پزشك تماس بگيريد.
  •  تا 6 هفته پس از ترخيص نبايد جسم سنگيني را بلند كرد. در صورت لزوم اين كار را با كمك ساير افراد خانواده انجام دهيد.
    بعد از عمل جراحي رعايت نكات زير براي سلامتي مفيد خواهيد بود:
    1- كاهش وزن اضافي و حفظ وزن متعادل
    2- كاهش مصرف چربی در رژيم غذايي
    3- وعده هاي غذايي با حجم كم و دفعات بيشتر
    4- مصرف رژيم پر فيبر (سبزيجات و میوه جات كافي).

كم كردن خطر ابتلاي به سنگ صفراوي

  • از خوردن غذاهاي چرب و حاوي كلسترول زياد بپرهيزيد.
  • وزن ايده ال داشته باشيد، چاقي مضر است.
  • تحرك كافي داشته باشد.
  • حتي‏ الامكان از روش هاي جلوگيري از بارداري به غير از قرص خوراكي استفاده كنيد. (با نظر پزشك)
  • سبزيجات و ميوه جات بيشتري ميل كنيد.
  • از استعمال الكل و دخانيات پرهيز كنيد.
  • از مصرف داروهايي كه ممكن است به ايجاد سنگ كمك نمايند خودداري گردد.

مدیریت

دکتر نیک پژوه متخصص طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا

اپلیکیشن پزشکی سلامت: دکتر نیک

برای نصب آسان در اندروید و آیفون کلیک کنید